Graf relacji to w większości narzędzi pisarskich najbardziej uwodzicielski i najmniej przydatny ekran. Robi wrażenie, szybko się zapełnia, a po pięćdziesięciu postaciach zamienia się w kłębek nici, który niczego nie mówi.
Staje się przydatny w chwili, gdy przestajesz patrzeć na całość i zaczynasz zadawać mu pytania. Kto nie ma żadnych więzi z fabułą? Kto jest powiązany ze wszystkim? Która rodzina ma dziecko bez rodziców? Kto był sojusznikiem w pierwszym akcie, a w trzecim jest wrogiem, i czy rękopis w ogóle pokazuje ten zwrot? To pytania, które pozwalają znaleźć dziury w fabule, a ten poradnik opowiada o zadawaniu ich grafowi w Lokee. Przykładem jest demonstracyjna historia Popielny Krąg (w aplikacji: The Ashen Circle): siatka buntowników w mieście Duskhollow, ścigająca ją Straż Koronna (The Crown Watch) i książę, którego własna córka finansuje rebelię.
Zmniejsz graf, zanim zaczniesz go czytać
Otwórz Graf z panelu bocznego skarbca. Trzy kontrolki przycinają go do czegoś, co da się przeczytać.
Pokaż ustala, ile encji jest rysowanych: 100, 300, 500 albo Wszystkie. Domyślnie 300, a gdy encji jest więcej, dopisek mówi, ile z całości widać, „najpierw najbardziej powiązane”. Już samo to zdanie pomaga w lekturze. Przy 100 patrzysz na kręgosłup swojej historii, a jeśli postaci, którą uważasz za centralną, przy 100 nie ma, być może książka też nie traktuje jej jak centralnej.
Szukaj encji… na pasku narzędzi przygasza każdy węzeł, którego nazwa nie pasuje, więc jedna postać się wyróżnia, a reszta nie znika.
Typy encji pokazują po jednym przełączniku na typ. Ukryj miejsca i frakcje, a zobaczysz samą sieć ludzi; ukryj postacie, a zobaczysz polityczną mapę pod spodem. Ukrycie typu zwalnia też jego miejsca: ukryj miejsca przy limicie 100, a wejdą kolejne najbardziej powiązane encje, które miejscami nie są.
Czwarty filtr kryje się pod przyciskiem Relacje. Wymienia typy relacji obecne na grafie; kliknij jeden, by go ukryć, albo użyj Pokaż wszystkie i Ukryj wszystkie. Licznik w rodzaju „(3 ukrytych)” przypomina, że coś jest odfiltrowane. Ukrycie „zna” to zwykle pierwsza rzecz do zrobienia. Znajomości są prawdziwe, ale zagłuszają więzi, które napędzają fabułę.
Wyróżnij jedną postać i jej świat
Kliknij węzeł. Graf się na nim skupia: jego sąsiedzi zostają jasni, a wszystko inne przygasa. Mały pasek oferuje głębokość 1, 2 lub 3, Zwiń i Otwórz.
- Głębokość 1 to bezpośrednie więzi postaci. U Rowana Ashe’a w demo to jego siostra Mira, znający go kapitan Aldric Thorne, stary Bram, sprzymierzona z nim lady Iseult i Popielny Krąg.
- Głębokość 2 dodaje ludzi, których znają jego ludzie. Syn Miry, Finn, pojawia się przez nią; Ophelia Crane pojawia się przez rywalizację z Iseult. Na głębokości 2 mieszka ironia dramatyczna: ludzie, którzy mogą skrzywdzić postać, nigdy jej nie spotykając.
- Głębokość 3 to zwykle większość niewielkiej obsady. Użyj jej, by sprawdzić, czy dwa wątki w ogóle się łączą.
Zwiń usuwa węzły poza zasięgiem zamiast je przygaszać, a układ układa się wokół tego, co zostało. Otwórz przechodzi do karty encji; dwuklik robi to samo z dowolnego miejsca na grafie.
Klastry pokazują lojalności, a węzły między nimi pokazują fabułę
Typy relacji można oznaczyć opcją Grupuj powiązane encje w Ustawienia, w sekcji Typy relacji na karcie Struktura (opcja „przyciąga połączone encje bliżej siebie w układzie grafu”). W demo „Member Of” jest typem klastrującym, więc Popielny Krąg i Straż Koronna gromadzą wokół siebie swoich członków. Przycisk Klastry wymienia znalezione Grupy klastrów; wyłącz grupę, by przestała przyciągać, co pomaga, gdy jedna duża frakcja spycha wszystko inne na brzeg. Grupowanie na grafie w sekcji Funkcje grafu na tej samej karcie wyłącza to zachowanie dla całego skarbca.
Interesujące są węzły między dwoma klastrami: członek jednej grupy z silnymi więziami w drugiej. W demo to lady Iseult, z rodu Varnholdów, której sojusznik należy do Popielnego Kręgu. Każdy podwójny agent, dezerter i rozdarta lojalność w Twojej książce powinny tak wyglądać. Jeśli Twój zdrajca siedzi głęboko w jednym klastrze i nic od niego nie wychodzi na zewnątrz, zdrada wyda się niezasłużona, bo książka nie dała mu żadnych więzi, ku którym mógłby zdradzić.
Niech linie coś mówią
W panelu Relacje przycisk Edytuj przy typie relacji ustawia jego wygląd: Kolor połączenia, Styl linii (Ciągła, Przerywana, Kropkowana) oraz Siła połączenia. Siła pogrubia krawędź i przyciąga połączone encje bliżej siebie na grafie 3D. Rozsądna konwencja: rodzina linią ciągłą, sojusze przerywaną, rywalizacje na czerwono, a najsilniejsze więzi z wysoką siłą.
Czytelnością zajmuje się pasek narzędzi. Węzły: i Połączenia: przełączają tryby etykiet (zawsze, automatycznie, ukryte). Strzałki: pokazują kierunek, co ma znaczenie przy „rodzic” i „włada”. Rozwiń relacje rysuje każdą relację między dwiema encjami jako osobną linię zamiast jednej zbiorczej; przydaje się, gdy dwie postacie są jednocześnie rodzeństwem, rywalami i wspólnikami w spisku.
Narzędzia układu czekają, gdy obraz jest ciasny: Fizyka włączona lub wyłączona, Uporządkuj, by rozrzucić nieprzypięte węzły i ułożyć je od nowa, Resetuj, by wyczyścić wszystkie blokady i pozycje, oraz suwaki rozstawu i skali. Kliknij węzeł prawym przyciskiem i wybierz Zablokuj pozycję, jeśli chcesz, żeby protagonista został na środku.
2D czy 3D
2D lepiej nadaje się do czytania i drobnych edycji: przeciągnij od węzła do węzła, by utworzyć relację, kliknij prawym przyciskiem, by wybrać Dodaj encję, Wyróżnij albo Rozpocznij relację →, a Shift+klik zaznacza kilka węzłów. Zaznaczanie wielu węzłów działa tylko w 2D; pasek zaznaczenia oferuje Otwórz, gdy zaznaczony jest jeden węzeł, i Usuń dla wszystkich, co przydaje się do sprzątnięcia zabłąkanych encji po imporcie.
3D lepiej radzi sobie z bardzo dużymi skarbcami; powyżej mniej więcej tysiąca encji graf sam go podpowiada. Tam najlepiej widać siłę połączenia, bo bliscy sojusznicy przyciągają się w przestrzeni. Naciśnij L, by zablokować kamerę, gdy piszesz w wyszukiwarce. Aplikacja na Androida pokazuje tylko graf 2D.
Co każdy kształt znaczy dla historii
Oto co poszczególne kształty znaczą dla historii i co z każdym z nich zrobić.
Odizolowane węzły
Encja bez żadnych relacji. Strona Statystyki liczy takie encje jako Odizolowane i wymienia je w sekcji Odizolowane encje: „Te encje nie mają żadnych relacji. Rozważ ich połączenie lub usunięcie”. W skarbcu lokalnym strona Kondycja też je wymienia, w sekcji Odizolowane (brak relacji), obok encji bez opisu lub bez atrybutów. Strona Kondycja jest tylko dla skarbców lokalnych; strona Statystyki w skarbcu w chmurze wciąż do niej linkuje, a ten link nie prowadzi nigdzie użytecznego, więc tam korzystaj z listy na stronie Statystyki.
Odizolowana postać to jedno z trzech:
- statysta, który w ogóle nie musi być w biblii;
- zgubiony wątek: chciałeś, żeby ta postać miała znaczenie, a książka nigdy jej z niczym nie połączyła (to najcenniejsze znalezisko);
- luka w modelu: więzi istnieją w Twojej głowie i w tekście, ale nie w skarbcu.
Miejsca to szczególny przypadek. Pole typu Miejsce umieszcza ludzi na mapach, ale nie jest relacją, więc karczma wymieniana tylko w polach typu Miejsce postaci liczy się jako odizolowana. W demo The Gilded Lantern gości Rowana, Serę i starego Brama przez pola typu Miejsce, a mimo to nie ma żadnych relacji. To w porządku; czytając tę listę, pomijaj miejsca albo dodaj relację lokalizacji, jeśli chcesz je widzieć na grafie.
Przeciążone węzły centralne
Węzeł powiązany ze wszystkimi. Przy Pokaż 100 takie węzły siedzą pośrodku ze szprychami we wszystkich kierunkach. Niektóre są na miejscu: stolica, protagonista. Postać drugoplanowa jako węzeł centralny to sygnał ostrzegawczy. Albo wykonuje za dużo pracy fabularnej (karczmarz, który akurat zna każdy sekret), albo to wygodny skrót, na którym oparłeś się w szkicu. Wyróżnij ją na głębokości 1 i przy każdej więzi zapytaj, czy książka ją pokazuje, czy tylko jej potrzebuje.
Brakujące więzi rodzinne
W relacjach rodzinnych luki najłatwiej zobaczyć i najbardziej wstyd je przeoczyć. Dziecko z jednym rodzicem, rodzeństwo, którego rodzice nie są powiązani, dynastia z brakującym pokoleniem. Zawęź Relacje do samych typów rodzinnych i szukaj krótkich łańcuchów i wiszących końców. Poradnik Sagi rodzinne i sukcesja pokazuje widok drzewa genealogicznego, lepszy do szczegółów, ale graf pokazuje luki we wszystkich rodzinach naraz.
Mosty, które podtrzymuje tylko jedna scena
Gdy jedna więź łączy dwie połowy obsady, cała fabuła przechodzi przez ten jeden most. Zwiń graf na głębokości 1 na każdym z jego końców i sprawdź, czy relacja jest zapracowana w tekście, a nie tylko w skarbcu.
Znajdź dziury w fabule w przeszłej chwili
Relacje się zmieniają: sojusze się kończą, ludzie biorą śluby, rywale się godzą. Jeśli zapisujesz to jako zmiany, a nie edycje (zobacz poradnik Zapisuj zmiany zamiast je nadpisywać), graf może pokazać dowolną chwilę.
Ustaw Podgląd u góry strony na punkt w chronologii świata albo na rozdział. Pasek nad grafem mówi, że pokazuje „Nazwy i relacje w:” danej chwili i że aby edytować, trzeba wrócić do widoku bieżącego. Relacje, które jeszcze się nie zaczęły, znikają; te, które się skończyły, wracają. Nazwy też podążają za chwilą, więc postać, która później zmieniła imię, pokazuje dawne imię. Poradnik Trzy rodzaje „kiedy” wyjaśnia różnicę między podglądem punktu w chronologii świata (co było prawdą w świecie) a rozdziału (co czytelnik usłyszał do tego momentu).
Pokaż zakończone relacje pozostawia widoczne relacje, które już minęły, więc bieżący graf pokazuje też zerwane sojusze i małżeństwa, które się skończyły. W historii o stracie taki widok bywa uczciwszy niż schludna teraźniejszość.
Porównaj… w kontrolce Podgląd pokazuje dwie chwile naraz. Legenda na pasku oznacza relacje Tylko w: lewej stronie jako wyblakłe, a te tylko po prawej stronie jako świecące; zmiany typu są podane przy każdej relacji. Porównaj początek pierwszego aktu z końcem drugiego: każda wyblakła linia to więź, którą historia zerwała, każda świecąca to więź, którą stworzyła. Każdej powinna odpowiadać scena. Jeśli świecący sojusz nie ma sceny, w której się rodzi, znalazłeś dziurę, w którą wpadnie czytelnik.
Popielny Krąg od początku do końca
Oto pełne przejście przez obsadę demo, tak jak zrobiłbym to przed rundą poprawek.
Zmniejsz. Pokaż 100 niczego nie zmienia w skarbcu z siedemnastoma encjami, ale ukrycie „Knows” w Relacje owszem: znika jedyna linia od Aldrica do Rowana, a dwie frakcje czysto się rozdzielają. Zostaje rodzina, członkostwo, jeden sojusz i dwie rywalizacje. To jest kręgosłup.
Wyróżnij antagonistkę. Kliknij sędzię Ophelię Crane, głębokość 2. Głębokość 1 jest uboga: Straż Koronna i jej rywalka Iseult. Głębokość 2 sięga do Rowana przez sojusz Iseult i do kapitana Aldrica przez Straż, której oboje służą. Teraz pytanie do każdego jasnego węzła: czy jest scena? Ophelia i Iseult, tak, rozdział trzeci. Ophelia i Aldric: ona dowodzi jego służbą, on jest najstarszym przyjacielem Rowana, a demo nigdy nie wsadza ich do jednego pokoju. To brakująca scena, w której Aldric jest naciskany, by wydać Rowana. Znaleziona w półtorej minuty.
Przeczytaj listę odizolowanych. Statystyki pokazują trzy odizolowane encje: Duskhollow, Tarnside i The Watch House, same miejsca, które istnieją tylko przez pola Location. Pomiń je. Żadnej odizolowanej postaci, czego przy siedemnastu encjach można się spodziewać; w skarbcu z trzystoma encjami właśnie tu wychodzi zapomniany kuzyn.
Spójrz między klastry. Iseult siedzi między rodziną Varnholdów a Popielnym Kręgiem, ciągnięta w obie strony przez więź z ojcem i sojusz z Rowanem. Zgadza się: to ona jest rozdartą lojalnością. Książę natomiast jest związany z Kręgiem tylko przez „Rival Of”. Jeśli w późniejszym rozdziale ma zmienić stronę, graf będzie chciał więzi, która uczyni ten zwrot wiarygodnym, zanim nastąpi.
Porównaj dwie chwile. Demo nie ma jeszcze historii, więc dodaj trochę: zapisz sojusz Iseult z Rowanem jako zaczynający się w punkcie „Po nalocie”, a rywalizację księcia z Kręgiem jako kończącą się w punkcie „Wyznanie”. Potem Porównaj… chwilę otwarcia z wyznaniem. Jedna świecąca linia (sojusz), jedna wyblakła (rywalizacja). Dwie sceny, które książka jest winna czytelnikowi. Jeśli któraś nie ma rozdziału, to jest ta dziura, i teraz jest linią na ekranie, a nie uczuciem w piersi czytelnika.
Częste błędy
Czytanie całego grafu. Nikt tego nie potrafi. Najpierw zmniejsz za pomocą Pokaż, przełączników typów i Relacje, potem wyróżniaj.
Traktowanie każdej odizolowanej encji jak problemu. Miejsca, przedmioty i statyści mają prawo być same. Czytaj listę pod kątem postaci, które miały mieć znaczenie.
Łatanie dziury w skarbcu zamiast w książce. Dodanie relacji między Ophelią a Aldrikiem sprawia, że graf wygląda dobrze. Nie pisze sceny. Skarbiec ma zapisywać to, co mówią strony, a nie to, co powinny mówić; graf wskazuje, rękopis odpowiada.
Oczekiwanie, że graf pokaże czas bez zapisanych zmian. Podgląd przeszłej chwili zmienia obraz tylko wtedy, gdy relacje mają zapisany początek lub koniec. Edycja nadpisuje; kontrolka Podgląd czyta zapisane zmiany.
Branie etykiety za dziurę. Tryby etykiet na grafie pokazują niektóre wartości po angielsku, a nie w języku Twojego skarbca, a zbiorcza linia ukrywa, ile więzi naprawdę łączy dwie osoby. Użyj Rozwiń relacje, zanim uznasz, że dwie postacie mają tylko jedno połączenie.
Czego Lokee tu nie zrobi
Graf czyta tylko to, co zapisuje Twój skarbiec. Nie powie Ci, czy za więzią stoi scena, czy ta scena jest dobra ani czy czytelnik poczuje zdradę; może tylko pokazać, że zdrada nie ma więzi, którymi mogłaby się żywić. Nie komentuje: wątki komentarzy żyją na rękopisie, nie na węzłach. A jego podpowiedzi są strukturalne, więc książka, której problemem jest tempo albo głos, będzie tu wyglądać zupełnie zdrowo. Sprzeczności, których graf nie pokaże, na przykład relację kończącą się, zanim się zaczęła, wyłapie sprawdzanie spójności.
Przegląd grafu przed każdą wersją
- Pokaż 100, ukryj „zna”. Czy kręgosłup to historia, którą sądzisz, że opowiadasz?
- Otwórz Statystyki; przeczytaj listę odizolowanych, pomijając miejsca. Każdą pozycję połącz, wytnij albo zanotuj.
- Wyróżnij antagonistę na głębokości 2. Czy każdy jasny węzeł ma scenę, w której coś naciska?
- Przyjrzyj się węzłom między klastrami. Czy lojalności są na stronie tak samo rozdarte jak na grafie?
- Zawęź do typów rodzinnych; szukaj wiszących końców.
- Porównaj otwarcie z punktem kulminacyjnym. Każda wyblakła lub świecąca linia potrzebuje sceny.
Dwadzieścia minut, a większość tego, co znajdziesz, taniej naprawić teraz niż po tym, jak znajdzie to betareader. Graf nagradza schemat zbudowany celowo, więc typy relacji szczegółowo omawia poradnik Biblia fabuły, która rośnie razem ze światem, a poradnik o tym, jak Lokee pomaga w worldbuildingu, umieszcza graf wśród pozostałych widoków. Każdy krok opisany wyżej możesz wypróbować na obsadzie z demo; sekcja pomocy o grafie i przegląd mapy relacji postaci podają wersję skróconą.